14. nóvember 2002

Krossnefur í Stykkishólmi

Á haustin og vorin, þegar fuglar ferðast oft langar leiðir milli varp-stöðva og vetrarstöðva, villast alltaf einhverjir af leið og flækjast þá stundum óvenjulegir fuglar til landsins.  Á það sérstaklega við eftir suðvestanáttir á haustin.

Á síðunni var nýlega sagt frá gráhegrum í Stykkishólmi.  Sjaldséðari flækingsfugl, en þó næstum árvissan Íslandsvin, fann Eiríkur Helgason í fjárhúsi sínu við skógræktarsvæðið að Grensási í seinni hluta október.  Hann sá fuglinn hamast innan á glugga fjárhússins og handsamaði hann.  Um var að ræða krossnef (Loxia curvirostra), sem er stór finkutegund (lengd 17 cm).  Hann lifir víða í barrskógum í norðlægum löndum en finnst einnig á ákveðnum svæðum sunnar, allt suður til N-Afríku og Mexíkó.  Helsta einkenni krossnefs er sterklegt nef þar sem efri og neðri hluti skoltsins sveigjast hvor til sinnar hliðar og ganga því á víxl þegar fuglinn bítur saman (líkt og skæri), sem er líklega aðlögum að því að ná fræjum úr könglum barrtrjáa. 

Litur krossnefja er breytilegur, ýmist gráleitu (ungar), gul-grænleitu (kvenfuglar) eða rauður (karlfuglar).  Fuglinn hjá Eiríki er að líkindum kvenfugl.

Krossnefir ferðast oft um í hópum í ætisleit og hafa stundum flækst hundruð fugla til Íslands í einu, síðast fyrir ári síðan.  Komur svo margra fugla í einu hafa gjarnan verið tengdar fæðuskorti á heimaslóðum í Skandinavíu eða Rússlandi.  Vitað er um eina varptilraun krossnefja á Íslandi en það var árið 1994 í Fljótshlíð.

Róbert A. Stefánsson,

forstöðumaður Náttúrustofu Vesturlands.

Myndatextar:

1.    Krossnefurinn í Stykkishólmi (ljósm. RAS)

2.    Töluverður litamunur getur verið á krossnefjum (teikn. úr Lars Jonsson 1992. Birds of Europe. Christopher Helm Ltd.)